“Thiên nhiên đệ nhất hồ” với huyền thoại về chiếc thuyền vỏ trấu và trận đại hồng thủy, những động Puông, ao Tiên… cái tên Ba Bể có lẽ không còn xa lạ với mọi người. Nhưng “trên cả mây trời trên núi xanh”, cảnh sắc “hồ trên núi” nay vẫn dành cho khách du lịch những ấn tượng mới mẻ và thú vị.
Sáng đầu hè trời trong vắt, những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn soi bóng xuống lòng hồ xanh màu ngọc bích, dễ làm người ta liên tưởng đến cảnh sắc trong tranh thủy mặc. Ít thấy nơi nào mặt nước hồ lại gợi cảm như ở đây. Nước hồ trong xanh sâu thẳm đầy vẻ huyền bí nhưng cũng lai láng, mênh mang.
Cũng núi cũng cây, có nơi thật giống vịnh Hạ Long êm đềm nhấp nhô sóng mặn. Lại có nơi thoáng ánh vàng lay mặt nước hồ Tây “bờ xa mời gọi” hay hệt “gương nước rủ bóng liễu hồ Gươm”. Trong nắng sớm và làn sương mỏng vừa tan, thảm cây rừng sát ngay mép nước, bóng núi với màu xanh muôn sắc độ trầm lặng xa xa. Cảnh quan vừa quen vừa lạ, gợi bao cảm xúc thi vị.
Bắc Kạn có suối đãi vàng/ Có hồ Ba Bể, có nàng áo xanh. Màu nước xanh hay màu áo xanh? Hình như ngay từ khi ngồi lên thuyền ai cũng nhớ đến những câu thơ vỡ lòng và nôn nao chờ đợi xuất hiện một bóng áo chàm xanh trên hồ.
Thuyền du lịch có dáng thuyền độc mộc gắn máy, chở khoảng chục người chầm chậm đưa khách ngoạn cảnh rồi rẽ vào sông Năng, một trong ba nguồn nước của hồ. Từ đây nước đổi màu vàng đục, lòng sông nông hơn, sông nhỏ dần như suối, cuộn chảy qua những xóm làng. Những nếp nhà sàn, những mảnh ruộng ven sông đặc trưng bản làng dân tộc Tày. Dọc theo sông Năng, hai điểm du lịch sinh thái rất hấp dẫn là động Puông với vòm đá cao hàng chục mét, nơi trú ngụ của đàn dơi hàng vạn con và thác Đầu Đẳng với những gộp đá trải dài gần 2km, nước đổ cuồn cuộn, nơi tiếp giáp tỉnh Tuyên Quang.
Nhiều người biết sự tích hồ Ba Bể, câu chuyện về một bà lão bệnh tật bị dân làng xa lánh, được hai mẹ con bà góa nghèo khó nhưng giàu tình thương cưu mang. Bà lão chính là rắn thần giả dạng để thử lòng từ thiện mọi người, đến báo tin trận lụt lớn sắp xảy ra. Hai mẹ con theo lời nên thoát trận đại hồng thủy, còn dùng thuyền vỏ trấu cứu giúp mọi người. Hồ Ba Bể, gò Bà Góa, làng Năm Mẫu… sự tích này có lẽ chính là dấu tích của kiến tạo địa chất hình thành hồ cách đây hàng trăm triệu năm…
Bao bọc quanh hồ là hệ thống hàng chục ngàn hecta rừng nguyên sinh trên núi đá vôi thuộc vườn quốc gia Ba Bể. Nhờ vậy khách du lịch có thể dành vài ngày vừa du ngoạn cảnh hồ ghé thăm hai hòn đảo nhỏ, vừa khám phá hang động suối ngầm, dạo cảnh rừng để nhìn ngắm hàng trăm loài động, thực vật.
Ngoài khu nghỉ dưỡng của vườn quốc gia có cả nhà sàn, hồ bơi và các dịch vụ, còn có nhiều nhà nghỉ, quán ăn đậm nét dân tộc, ở đó khách du lịch có thể được thưởng thức đặc sản cá chiên, một loài cá hiếm của vùng này.
NGUYỄN VIỆT BẮC
