Có lẽ khi nhắc đến Xứ Nghệ, ắt hẳn ai cũng nghĩ đến một miền quê nằm trên giải đất miền trung đầy nắng và gió, với TP Vinh phồn hoa và vẻ đẹp đầy thơ mộng của bãi biển du lịch Cửa Lò. Là sự mường tượng về một vùng quê nghèo anh dũng trong chiến tranh và anh hùng trong lao động. Là sự lắng đọng qua hình ảnh của những con thuyền nổi trôi trên dòng Lam xanh biếc, là hòa lẫn những làn điệu dân ca ngọt đắng đến nao lòng.
Chỉ là món ăn dân dã thôi, vậy mà đi dọc giải đất Miền Trung, đặt chân lên đất xứ Nghệ đã vang vọng bài hát “Thanh Chương mời Bạn về thăm” của nhạc sĩ Phan Thanh Chương, để rồi những ai lui tới mảnh đất này lại đắm mình trong lời ca ngọt ngào “về Thanh Chương ăn cơm cà với Nhút”.
Khách du lịch bị thu hút bởi những cây mít sum suê quả
Nhưng bên cạnh nét trữ tình sâu lắng ấy, khách du lịch còn được biết đến với một món ăn gắn liền với cả “một đời người” của người dân nơi đây. Cầu hò “Nhút mặn cà chua” dường như đã thẫm đãm trong mỗi câu hò điệu ví của vùng đất “xứ nóng gió lào” này. Dọc miền Trung có nhiều nơi làm nhút nhưng ngon nhất, nổi tiếng nhất vẫn là nhút do người Thanh Chương làm. Món ăn dân dã ấy đã không thể thiếu trong bữa ăn hằng ngày của người dân xứ Nghệ và đã trở thành “đặc sản”, “thương hiệu”: “Nhút Thanh Chương, Tương Nam Đàn” mà bất cứ vị khách nào từng thưởng thức qua cũng vấn vương mãi…
Những người con đi xa quê hương rồi sau mỗi lần về thăm quê là mỗi lần không khỏi niềm xúc động. Họ như sống lại tuổi thơ trên mảnh đất quê hương nghèo khó. Xứ nghệ nắng gió một thuở hắt hiu nắng thét gió gào, cồn cát chang chang. Đêm đêm vọng tiếng hát ru bằng những vần thơ trong Truyện Kiều – Nguyễn Du của các bà, các mợ quê đã có sức lay động lạ kỳ…
“Cho con về thăm lại Thanh Chương
“Nhút mặn cà chua” câu hát xưa còn đó
Thanh Chương quê nghèo suốt đời con nhớ
Thương câu nói “vụng về”…Em chê.
Nay xa quê hương con muốn tìm về
Nhút có mặn cà có chua con cũng về cho bằng được
Thanh Chương quê mình mặn mà sau trước
Nghĩa xóm tình làng mộc mạc thân thương”
Thanh Chương là huyện miền núi của Nghệ An, nơi được cho là khởi nguồn của món ăn này. Thế nhưng, ngày nay đến với bất kỳ miền đất nào xứ Nghệ, bạn cũng có thể thưởng thức món nhút. Nguyên liệu làm nhút là quả mít xanh non hoặc hơi ương, được trảy xuống từ cây mít.
Mít được gọt vỏ gai bên ngoài, rửa sạch rồi thái chỉ. Thái xong, từng sợi dài được ngâm vào nước vo gạo cho hết nhựa và trở nên trắng nõn. Sau đó đem phơi nắng cho sợi mít săn lại. Sau khi phơi khô xong, cho xát muối cho chất mặn thấm đều vào từng sợi mít. Công đoạn cuối cùng là cho mít vào từng lon (lu) cùng với ớt, lá gừng và vài khúc mía nhỏ, đổ nước sôi để nguội cho ngập rồi dùng tấm gỗ ván chèn mặt trên của vại như muối dưa để sợi mít không bị nổi lên trên mặt và thâm đen. Chỉ vài ngày sau, món nhút có thể đưa ra ăn được.
Nhút vắt khô bỏ hủ ăn dần
Món ăn làm từ Nhút
Một món ăn từ Nhút
Nhút có thể chế biến thành nhiều món trong bữa ăn của người xứ Nghệ. Đơn giản nhất là món nhút vắt khô chấm với nước Chẹo (món nước chấm mà người quê tớ chế biến từ nước tương thêm lạc rang giã nhỏ trộn cùng ớt, tỏi, đường…) và ăn cùng rau kinh giới.
Những sợi nhút giòn, dai và đậm đà vị mặn đặc trưng được cảm nhận cùng vị cay của ớt, vị ngọt của đường và mía non, vị nồng nồng của rau kinh giới, vị bùi của lạc… tưởng như có thể níu mãi vấn vương trong lòng người nếu đã từng một lần thưởng thức.
Nhút cũng có thể chế biến thành món nộm sẽ tạo nên một món ăn vừa lạ miệng và cũng rất ngon. Nếu được chế biến cẩn thận và bảo quản tốt, nhút để được khá lâu và hầu như mùa nào cũng có thể có mặt trên mâm cơm của người xứ Nghệ. Món Nhút có thể ăn được quanh năm, vào mùa đông nhút xào với xào thịt ba chỉ, còn vào mùa hè thì có thể nấu nhút làm món canh chua cá…
Món ăn Nhút có lẽ đã nhiều người biết đến, nhưng sự tích nhút xứ Nghệ được gắn với câu chuyện về cuộc sống nghèo khổ của người dân mảnh đất “gió Lào và cát trắng” có lẽ ít mấy ai biết đến, rằng vì thiếu cái ăn nên người ta đã nghĩ cách tận dụng chính sản vật sẵn có của mình để làm thức ăn. Và mít là thứ quả phổ biến của vùng đất này, ăn không hết nên họ đem muối mặn để ăn dần, từ đó món nhút “chào đời” gắn với quê hương nghèo khó.
Ngày nay, đời sống đã được nâng cao, trong mỗi bữa cơm của người miền Trung không còn “độc trị” món nhút mít nữa nhưng nó là món ăn dân dã, bình dị luôn được mọi gia đình ưa chuộng. Và nhút đã trở thành nỗi nhớ trong lòng bao người xứ Nghệ xa quê để rồi mỗi khi nhắc đến nhút là ai nấy lại lên ruột bắt thèm và lòng lại quặn thắt thương về Xứ Nghệ.
Xứ Nghệ đậm đà và mặn mà tình nghĩa, phải chăng vì Nhút nữa!
Nếu một lần đến với Nghệ An, các bạn đừng bỏ qua món ăn đặc sản này nhé!
Theo: TTGĐ
